Đối tác toàn diện

Trong lịch sử hiện đại, rất ít quốc gia từng trải qua một cuộc chiến tranh khốc liệt với Mỹ mà sau đó lại trở thành đối tác thân thiết như Việt Nam.

Gần 3 triệu người thiệt mạng, hàng triệu hecta đất đai bị rải chất độc hóa học – vết thương chiến tranh từng tưởng như không thể lành.

Thế nhưng năm 1995, chỉ 20 năm sau ngày chiến tranh kết thúc, hai nước bắt tay bình thường hóa quan hệ. Và chỉ chưa đầy ba thập kỷ sau đó, Hoa Kỳ trở thành thị trường xuất khẩu lớn nhất, đối tác thương mại quan trọng và là nhà đầu tư lớn của Việt Nam.

Hai bên đã quyết định gạt bỏ thù hận sang một bên, cùng nhau xây dựng mối quan hệ đối tác chiến lược toàn diện hiếm có và đặc sắc nhất trong lịch sử đối ngoại toàn cầu. Việt Nam và Hoa Kỳ đều có chung một suy nghĩ đó chính là gạt bỏ thù hận, hướng tới tương lai, cùng nhau đóng góp vào sự phát triển chung của thế giới.

Trong mắt nhiều chuyên gia quốc tế, mối quan hệ này là một mối quan hệ “nghịch lý nhưng hiệu quả” – khi hai bên gác lại khác biệt để cùng nhau tìm điểm chung. Chính sự thực dụng và không bị trói buộc bởi định kiến khiến quan hệ này trở nên đặc biệt.

Quan hệ Việt Mỹ là một mối quan hệ đặc sắc, hình mẫu trong đối ngoại

Cùng nhau chia sẻ lợi ích chiến lược

Mối quan hệ Việt – Mỹ là điển hình cho cách chuyển hóa quá khứ đau thương thành hiện tại cùng có lợi. Không có sự lệ thuộc, không có sự nhượng bộ một chiều – chỉ có thực tế và nhu cầu phát triển.

30 năm sau ngày bình thường hóa, hai nước vẫn giữ sự tỉnh táo cần thiết: thẳng thắn, linh hoạt và không ảo tưởng. Có lẽ, đó chính là lý do khiến quan hệ Việt – Mỹ trở nên “kỳ lạ” mà vẫn vững vàng.

Cả hai nước đều có lý do để tiến gần nhau. Với Mỹ, Việt Nam là một phần quan trọng trong chiến lược Ấn Độ – Thái Bình Dương, là trung tâm chuỗi cung ứng thay thế Trung Quốc, là “đối tác đáng tin cậy” trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng phức tạp.

Với Việt Nam, Mỹ là thị trường tiêu thụ lớn, là nơi thu hút vốn đầu tư, chuyển giao công nghệ và là đối trọng quan trọng để đảm bảo cân bằng chiến lược trong khu vực.

Không cần tuyên bố đồng minh, nhưng cả hai hiểu rằng mình cần nhau. Trong chính trị quốc tế, không phải sự tương đồng mà là lợi ích và tôn trọng lẫn nhau mới tạo ra mối quan hệ bền chặt.

Quan hệ Việt – Mỹ: Những con số biết nói

Quan hệ Việt – Mỹ không chỉ là câu chuyện “bỏ qua quá khứ” mà còn là một mô hình hợp tác đôi bên cùng có lợi trong thời kỳ thế giới phân cực và bất định.

Sự tương tác này đang dựa trên một nguyên tắc đơn giản: chúng ta khác nhau, nhưng ta cần nhau.

Kể từ khi bình thường hóa quan hệ vào năm 1995, kim ngạch thương mại hai chiều đã tăng hơn 300 lần – từ dưới 500 triệu USD lên hơn 123 tỷ USD vào năm 2023. Mỹ hiện là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam, trong khi Việt Nam là đối tác thương mại lớn thứ 7 của Mỹ toàn cầu.

Mỹ nhập khẩu từ Việt Nam các mặt hàng chủ lực như:Dệt may, giày dép, đồ gỗ; Điện tử và thiết bị viễn thông; Thủy sản, nông sản

Ngược lại, các tập đoàn Mỹ như Intel, Apple, Boeing, AES, Nike đang tăng tốc đầu tư vào Việt Nam.

Gần đây, Washington cũng khuyến khích chuỗi cung ứng công nghệ cao (semiconductors, AI) dịch chuyển sang Việt Nam – coi đây là trung tâm sản xuất tiềm năng thay thế Trung Quốc.

Trong khuôn khổ đối tác chiến lược toàn diện được thiết lập năm 2023, Mỹ cam kết hỗ trợ Việt Nam phát triển ngành bán dẫn, chuyển đổi số, kinh tế số và giáo dục công nghệ cao.

Các đại học hàng đầu của Mỹ đã bắt đầu thiết lập chương trình hợp tác đào tạo, chuyển giao công nghệ tại TP.HCM, Đà Nẵng và Hà Nội – trong khi Việt Nam kỳ vọng trở thành mắt xích quan trọng trong “chuỗi giá trị thông minh” của Mỹ.

Đổi lại, Việt Nam mong muốn Mỹ mở rộng tiếp cận thị trường, giảm rào cản thương mại và công nhận kinh tế thị trường để tạo thuận lợi hơn trong xuất khẩu và FDI.

Dù chưa là đồng minh quân sự, nhưng hợp tác quốc phòng Việt – Mỹ đã mở rộng đáng kể, đặc biệt trong: Đào tạo quân y, gìn giữ hòa bình, cứu hộ – cứu nạn; Trao đổi sĩ quan và tập huấn chống khủng bố; Tuần tra chung và chia sẻ thông tin trên Biển Đông

Hoa Kỳ nhiều lần khẳng định tôn trọng chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ của Việt Nam, đồng thời ủng hộ vai trò trung lập tích cực của Việt Nam trong ASEAN và các định chế quốc tế.

Từ 2022, Mỹ tăng cường hợp tác với Việt Nam trong khuôn khổ Đối tác chuyển đổi năng lượng công bằng (JETP), hỗ trợ tài chính và công nghệ để Việt Nam giảm phụ thuộc vào than đá, hướng đến trung hòa carbon vào 2050.

Dự án điện gió ngoài khơi, năng lượng mặt trời, cùng các chương trình đào tạo kỹ sư và chuyển giao công nghệ năng lượng sạch đang trở thành mảng hợp tác chiến lược mới, mang lại lợi ích lâu dài cho cả hai quốc gia.

Quan hệ Việt – Mỹ là minh chứng sống động rằng sự khác biệt thể chế không ngăn cản sự hợp tác nếu hai bên cùng có ý chí chính trị, thực dụng và cùng nhìn về tương lai.

Trong bối cảnh địa chính trị toàn cầu ngày càng phân hóa, Việt – Mỹ đang viết nên một chương mới: không chỉ là hòa giải lịch sử, mà là chia sẻ trách nhiệm cho một trật tự khu vực ổn định, mở và bao trùm.